Behandeling van acute cystitis volgens BAPCOC 2026

De Belgische Commissie voor de Coördinatie van het Antibioticabeleid (BAPCOC) heeft in juni 2026 een geüpdatete versie gepubliceerd van haar gids voor antibioticatherapie. We bespreken de hoofdpunten bij de behandeling van acute cystitis.

Candice Leblanc - 14 september 2026

Een acute cystitis is een frequente, vrij hinderlijke infectie, die echter over het algemeen goedaardig is en spontaan in een week kan genezen. Met antibiotica zullen de symptomen sneller verdwijnen. Maar bij een niet-zwangere, gezonde vrouw zonder voorgeschiedenis van pyelonefritis mag je gerust een afwachtende houding aannemen.

Als de symptomen langer dan een week aanhouden tijdens behandeling met een pijnstiller, of in geval van koorts en een algemeen ziektegevoel moet je antibiotica voorschrijven. De BAPCOC-gids 2026 beschrijft de verschillende therapeutische opties in de vorm van fiches, die te vinden zijn op de website thuisarts.nl (enkel in het Nederlands).

Een strenger beleid

Risicogroepen zijn evenwel: vrouwen met diabetes, zwangeren, vrouwen met afwijkingen van de nieren of de urinewegen, vrouwen met een voorgeschiedenis van pyelonefritis, immunogedeprimeerde patiënten, mannen en kinderen jonger dan 12 jaar. Bij al die patiënten moet je antibiotica voorschrijven na afname van een urinestaal voor cultuur. Je moet de behandeling altijd aanpassen volgens het antibiogram. De filosofie van de BAPCOC-gids 2026 is: 'Schrijf bij voorkeur geen breedspectrumantibiotica voor'.

Bij vrouwen

• Eerste keuze: nitrofurantoïne 100 mg 3 x/d gedurende vijf dagen of gedurende zeven dagen als er een hoger risico op complicaties is (met name tijdens de zwangerschap). Je mag nitrofurantoïne niet voorschrijven na de 36ste zwangerschapsweek gezien het risico op hemolytische anemie bij de pasgeborene, vooral als die een G6PD-deficiëntie vertoont (favisme).
• Tweede keuze: fosfomycine 3 g eenmaal, bij voorkeur bij het slapengaan. Fosfomycine is een alternatief voor nitrofurantoïne tijdens de laatste weken van de zwangerschap.

Bij mannen

• Eerste keuze: nitrofurantoïne 100 mg 3 x/d gedurende zeven dagen.
• Tweede keuze: cefuroxim 500 mg 3 x/d gedurende vijf dagen. Vroeger werd fosfomycine voorgeschreven als tweedelijnstherapie. Nu mag je fosfomycine voorschrijven als er een hoger risico op complicaties is.

Bij bejaarden en patiënten met nierinsufficiëntie

Trimethoprim wordt niet meer aanbevolen. Wel:

• Als de eGFR > 30 ml/min/1,73 m²: nitrofurantoïne 100 mg 3 x/d gedurende vijf dagen;
• Als de eGFR 15-30 ml/min/1,73 m² bedraagt: fosfomycine 3 g eenmaal, bij voorkeur bij het slapengaan.

Bij kinderen jonger dan 12 jaar

• Eerste keuze: nitrofurantoïne 5-6 mg/kg/d in vier keer gedurende vijf dagen, in de praktijk wordt dat dan een magistrale bereiding.
• Tweede keuze: cefuroxim 30 mg/kg/d in drie keer gedurende vijf dagen, met een maximum van 3 x 500 mg/d (behalve in geval van door IgE gemedieerde penicillineallergie).

 

Asymptomatische bacteriurie

Een asymptomatische bacteriurie wordt nooit meer behandeld behalve bij zwangere vrouwen. Aan zwangere vrouwen schrijf je het schema voor dat wordt aanbevolen bij vrouwen (zie hoger).

 

Lees ook het artikel over recidiverende cystitis.

 

Bron:
BAPCOC , 'Gids voor anti-infectieuze behandeling in de ambulante praktijk: partiële update', mei 2026 en BCFI.