Constipatie bij kankerpatiënten
Constipatie bij kankerpatiënten is soms een absolute medische urgentie: darmobstructie, ruggenmergcompressie en hypercalciëmie. Wat zijn de alarmsignalen? Hoe moet u erop reageren?
Constipatie bij kankerpatiënten is vaak multifactorieel. Mogelijke oorzaken zijn: geneesmiddelen en met name opioïden, metabole afwijkingen en factoren die te maken hebben met de kanker zelf. Constipatie bij kankerpatiënten kan echter ook wijzen op ernstige organische complicaties, die fataal kunnen aflopen. Die urgenties moeten snel worden gediagnosticeerd en meteen worden behandeld.
Initiële evaluatie
Je moet stelselmatig een evaluatie uitvoeren om een functionele constipatie te onderscheiden van een ernstige organische complicatie. De evaluatie omvat:
- anamnese over de constipatie en de begeleidende symptomen: nausea, braken, pijn,…;
- medicatielijst;
- een volledig klinisch onderzoek met palpatie van het abdomen, een rectaal toucher en opsporing van neurologische tekenen;
- laboratoriumonderzoek: calcium, TSH, glucose, cortisol.
Als er alarmsignalen zijn, moet je dringend een beeldvormingsonderzoek aanvragen.
Maligne darmobstructie
Maligne darmobstructie veroorzaakt een snel progressieve constipatie, hik, nausea en braken, een opgezet abdomen en diffuse pijn. Je moet snel een CT-scan aanvragen, vooral om peritoneale metastasen op te sporen. Behandeling: decompressie met een dikke nasogastrische canule, somatostatineanalogen, corticosteroïden en dringend chirurgisch advies.
Ruggenmergcompressie
Een snel toenemende constipatie kan een teken zijn van ruggenmergcompressie. Andere tekenen zijn: urineretentie, recentelijk ontstane lage rugpijn, zwakte van de onderste ledematen en sensorische stoornissen. Je moet snel een MRI van het ruggenmerg aanvragen voor opsporing van wervelkolommetastasen. Behandeling: meteen corticosteroïden in hoge dosering toedienen, chirurgie of radiotherapie.
Hypercalciëmie
Hypercalciëmie is frequent in geval van botmetastasen. Hypercalciëmie verlamt de transit via een pathologische contractie van de gladde spieren en een lager watergehalte in de stoelgang. Andere symptomen van hypercalciëmie zijn een verminderde eetlust, lethargie, verwardheid en hoofdpijn. Je moet dan dringend het serumcalcium meten. Behandeling: intraveneuze toediening van veel vocht, bisfosfonaten en dialyse in refractaire gevallen.
Referentie:
Timon Vandamme, Constipation in oncologic patients, gepresenteerd op het jaarlijkse congres van de BSMO, 6 februari 2026.
