Neurologie
De bidirectionele relatie tussen RLS en CVA
Tussen de aanwezigheid van het Restless Legs Syndrome (RLS) en het voorkomen van een cerebrovasculair accident (CVA) bestaat een duidelijke maar complexe relatie die van beide richtingen lijkt te komen.
Restless legs syndrome (RLS) is een neurologische aandoening waarbij een onaangenaam gevoel in de benen ontstaat met daarbij de onweerstaanbare drang om de benen te bewegen. Hoewel de exacte oorzaak niet gekend is, wijst alles op een dysfunctie in de door dopamine gereguleerde basale ganglia. Zij spelen een rol bij de coördinatie van bewegingen, meer in het bijzonder bij het evenwicht tussen spieren die agonistisch werken (beweging initiëren) en antagonisten (spieren die beweging inhiberen).
RLS als risicofactor voor CVA of als gevolg?
Restless legs syndrome (RLS) en periodic limb movements (PLMs) worden steeds meer als risicofactor gezien voor het ontstaan van cerebrovasculaire en cardiovasculaire ziekten. Omgekeerd kan een beroerte net de trigger zijn voor het ontstaan of verergeren van RLS of PLMs. Een casusgecontroleerde studie bij CVA-patiënten toonde dat 15% van hen leed aan RLS, in de controlegroep was dit maar 3%. Er is dus sprake van een bidirectionele relatie.
Een verklaring hiervoor is het feit dat dezelfde pathofysiologische mechanismen (disfunctie in de dopaminerge banen, inflammatie, oxidatieve stress, hypoxemie en een bepaalde genetische constitutie) aanwezig zijn bij zowel RLS/PLMs als bij CVA/TIA. Zo is er ook de relatie tussen RLS/PLMs en nachtelijke bloeddrukpieken. Samen met een verhoogde sympathische activiteit draagt dit op zijn beurt bij tot vaatlijden en een verhoogd risico op CVA/TIA.
Wanneer een ischemisch infarct een deel van de basale ganglia beschadigt kan de balans tussen agonistische en antagonistische spieren worden verstoord wat onder meer kan resulteren in abnormale spierbewegingen, spiertrekkingen, stijfheid en tremor.
Behandeling van RLS
Daar waar een doeltreffende behandeling van RLS het risico op beroerte en andere cardiovasculaire complicaties aanzienlijk zou verminderen, zou onbehandeld RLS het risico op een CVA significant verhogen.
De eerste stap is het aanpakken van alles wat de RLS-symptomen kan verergeren. Dit omvat het behandelen van onder meer diabetes, neuropathie, slaapapneu of ijzertekort.
Leefstijlveranderingen (alcohol, cafeïne en nicotine vermijden, een regelmatig slaappatroon aanhouden en regelmatige fysieke activiteit) kunnen verlichting geven.
Onlangs keurde de FDA een nieuw hulpmiddel goed voor de behandeling van RLS (tonic motor activation of TOMAC) dat op de onderbenen wordt gedragen en de spieren activeert.
Tot slot zijn er een aantal medicamenteuze opties zoals dopaminerge agentia, benzodiazepines, opioïden of bepaalde anticonvulsiva, hierbij moet wel met het bijwerkingenprofiel rekening gehouden worden.
Referenties:
1. Farhani N, Costa YS, Rozik M et al. Restless legs syndrome and periodic limb movements of sleep - the relationship with stroke and other cerebrovascular disease. Nat Rev Neurol. 2026 Jan;22(1):37-53. doi: 10.1038/s41582-025-01161-z. Epub 2025 Nov 26. PMID: 41298862.
2. Restless Legs Syndrome : https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/restless-legs-syndrome
